Identyfikatory chemiczne
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | Aceton |
| inne nazwy | 2-propanon, propan-2-on |
| oznaczenie chemiczne | propan-2-on |
| nazwa systematyczna IUPAC (ang.) | propan-2-one |
| synonimy / oznaczenia (ang.) | Dimethyl ketone, Pyroacetic ether, Methyl ketone, Dimethylformaldehyde, Dimethylketal |
| zapis SMILES | CC(=O)C |
| numer CAS | 67-64-1 |
| kod CN | 2914 11 00 |
| kategoria prekursora | kategoria 3 |
Czym jest i do czego służy
Rozpuszczalnik do ekstrakcji, wytrącania i oczyszczania narkotyków.
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny substancji, jej rolę w nielegalnej produkcji oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu procedur syntezy ani proporcji reagentów.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | C3H6O |
| masa molowa | 58,08 g/mol |
| postać | Acetone appears as a clear colorless liquid with a sweetish odor. Flash point -17.8 °C. Less dense than water. Vapors are heavier than air. Used as a solvent in paint and nail polish removers |
| barwa / forma | Colorless volatile liquid |
| zapach | Fruity odor |
| temperatura wrzenia | 56,08 °C |
| temperatura topnienia | -94,9 °C |
| gęstość | 0,791 at 20 °C - Less dense than water; will float |
| rozpuszczalność | greater than or equal to 100 mg/mL at 22.2 °C |
| log P (lipofilność, XLogP) | -0,1 |
Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 180) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.
Identyfikatory i zasoby zewnętrzne
| Baza danych | Identyfikator |
|---|---|
| Numer CAS | 67-64-1 |
| PubChem CID | 180 |
| InChIKey | CSCPPACGZOOCGX-UHFFFAOYSA-N |
Miejsce w łańcuchu produkcji
Substancja należy do tej samej ścieżki co poniższe pozycje wykazu - powiązania wskazują kolejne ogniwa lub warianty prekursora:
Status kontrolny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| reżim | kontrola obrotu prekursorami |
| wersja wykazu | załącznik I rozporządzenia 273/2004 i załącznik rozporządzenia 111/2005, teksty skonsolidowane obowiązujące od 14.08.2025 |
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Zakres |
|---|---|
| Rozporządzenie (WE) nr 273/2004 | obrót wewnątrzunijny prekursorami narkotyków - załącznik I, kategoria 3 |
| Rozporządzenie (WE) nr 111/2005 | handel prekursorami z państwami trzecimi - załącznik, kategoria 3 |
| Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii | reglamentacja prekursorów i przepisy karne |
Reglamentacja i obowiązki podmiotów
Kategoria 3 podlega przede wszystkim obowiązkom dokumentowania obrotu, zwłaszcza w handlu z państwami trzecimi (przywóz, wywóz, pośrednictwo), oraz właściwego etykietowania. Nadzór: Inspektor do spraw Substancji Chemicznych i Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny.
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - substancja w opakowaniach odczynnikowych, przemysłowych lub bez etykiety; ilości albo miejsce przechowywania nieadekwatne do deklarowanej działalności; współobecność aparatury (szkło laboratoryjne i aparatura destylacyjna, reaktory i autoklawy) oraz innych prekursorów tej samej ścieżki.
Wskaźniki - brak rejestracji lub dokumentacji wymaganej dla tej kategorii prekursora; rozbieżność między deklarowanym a rzeczywistym przeznaczeniem; nabywanie rozproszone (rozbijanie zakupów).
Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie substancji, opakowań i dokumentacji obrotu; pobranie próbki do badania (GC-MS/HPLC); ostrożność wobec substancji żrących, lotnych i utleniających.
Ocena: zastosowanie legalne a nielegalne
Większość prekursorów ma rzeczywiste zastosowania przemysłowe, laboratoryjne lub lecznicze - sama obecność substancji nie przesądza o przestępstwie. Rozstrzyga kontekst: powiązanie z innymi ogniwami ścieżki, brak wymaganej reglamentacji oraz ustalone przeznaczenie do niedozwolonej produkcji.
Znaczenie prawne. Materiał niespełniający specyfikacji (zdegradowany, silnie zanieczyszczony), nienadający się do dalszej reakcji, przy wykazanym zamiarze wytworzenia środka odurzającego podlega ocenie jako usiłowanie nieudolne (art. 13 § 2 k.k.).
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 53-56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (w razie przeznaczenia do nielegalnej produkcji) | dostarczenie lub użycie prekursora do niedozwolonego wytwarzania, przetwarzania lub wprowadzania do obrotu środków odurzających albo substancji psychotropowych | zależnie od czynu - do lat 3, a w typach kwalifikowanych powyżej |
| naruszenie obowiązków rejestracyjnych i dokumentacyjnych (273/2004, 111/2005) | brak rejestracji, dokumentacji lub etykietowania | sankcje administracyjne |
| art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | niedozwolone wytwarzanie środków odurzających lub substancji psychotropowych z użyciem prekursora | do lat 3; przy znacznej ilości od lat 3 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (prekursor zdegradowany albo droga syntezy nieziszczalna) | jak za usiłowanie |
Przypisy
- Rozporządzenie (WE) nr 273/2004, tekst skonsolidowany obowiązujący od 14 sierpnia 2025 r.
- Rozporządzenie (WE) nr 111/2005, tekst skonsolidowany obowiązujący od 14 sierpnia 2025 r.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 40, art. 53-56, art. 61.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2.
- Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 180 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/180).
Równoległy reżim prekursorów materiałów wybuchowych
Ta sama substancja jest ujęta w załączniku II rozporządzenia (UE) 2019/1148. Zakres: brak progu stężenia; zastosowanie mają zasady zgłaszania. Klasyfikacja ta jest niezależna od pozostałych zastosowań i wykazów opisanych wyżej.
W kontroli należy odróżnić legalne zastosowanie — odtłuszczanie, lakiery, kosmetyka, laboratoria, druk 3D i liczne procesy przemysłowe — od sytuacji wymagającej dalszego sprawdzenia: ilość lub sposób zakupu niepasujące do działalności, przelewanie do anonimowych naczyń, schładzanie w prowizorycznej instalacji i zestaw z regulowanym utleniaczem oraz mocnym kwasem. Weryfikuje się w szczególności: profil warsztatu lub firmy, zużycie eksploatacyjne, wentylację i odpady, paragony oraz obecność kompatybilnych materiałów roboczych; sam zapach acetonu nie dowodzi produkcji.
Pełne zasady, lista wszystkich substancji i obowiązek zgłoszenia w ciągu 24 godzin: System prekursorów materiałów wybuchowych UE 2019/1148.
Miejsce w łańcuchu rozpoznawczym
Poniższe pozycje to reagenty, aparatura lub możliwe grupy produktów, których
współwystępowanie należy wyjaśnić; lista nie opisuje receptury ani kolejności:
Hasła powiązane — substancje podobne
Źródła uzupełniające: PubChem — CAS 67-64-1 oraz, dla oceny dymiącego kwasu siarkowego, NIOSH HHE 2022-0049-3387.
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Odczynnikowe testy barwne narkotyków — reakcja barwna może wstępnie wskazać klasę, ale nie przesądza tożsamości.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — szybkie porównanie widma materiału z biblioteką.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo drgań, szczególnie użyteczne dla składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — rozdzielenie mieszaniny i potwierdzenie widmem mas oraz retencją.
- Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — czuła analiza związków polarnych, termolabilnych i metabolitów.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.