Identyfikatory chemiczne
| Numer CAS | 28981-97-7 |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C17H13ClN4 |
| Masa molowa | 308.8 |
| SMILES | CC1=NN=C2N1C3=C(C=C(C=C3)Cl)C(=NC2)C4=CC=CC=C4 |
| InChIKey | VREFGVBLTWBCJP-UHFFFAOYSA-N |
| PubChem CID | 2118 |
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | Alprazolam |
| oznaczenie chemiczne | 8-chloro-6-fenylo-1-metylo-4H-s-triazolo[4,3-a][1,4]benzodiazepina |
| nazwa systematyczna IUPAC (ang.) | 8-chloro-1-methyl-6-phenyl-4H-[1,2,4]triazolo[4,3-a][1,4]benzodiazepine |
| synonimy / oznaczenia (ang.) | Xanax, Niravam, Solanax, Tranquinal, Alplax |
| zapis SMILES | CC1=NN=C2N1C3=C(C=C(C=C3)Cl)C(=NC2)C4=CC=CC=C4 |
| numer CAS | 28981-97-7 |
| grupa wykazu | IV-P |
Czym jest
pochodna benzodiazepiny o działaniu przeciwlękowym, uspokajającym, nasennym i przeciwdrgawkowym.
Pozycja wykazu zaliczona do grupy IV-P. Jest to substancja psychotropowa objęta kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa IV-P - leki dostępne na receptę, obrót reglamentowany).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.
Użycie represyjne
Od końca XX wieku alprazolam stał się w systemach penitencjarnych narzędziem o podwójnej funkcji: leczył lęk, ale bywał też używany wobec osadzonych do administracyjnego wyciszania i organizowania zachowania wokół wydawania leku. Krótsze działanie sprzyjało cyklom napięcia, ulgi i oczekiwania na kolejną dawkę, dzięki czemu personel lub więzienny rynek mogli kontrolować osobę przez dostęp, odmowę albo nagłe odstawienie; sedacja i zaburzenia pamięci dodatkowo osłabiały możliwość składania skarg Szerszy opis i źródła: psychiatria.co.pl.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | C17H13ClN4 |
| masa molowa | 308,8 g/mol |
| postać | ciało stałe |
| barwa / forma | Crystals from ethyl acetate |
| temperatura topnienia | 228-229,5 °C |
| rozpuszczalność | nierozpuszczalny w wodzie |
| log P (lipofilność, XLogP) | 2,1 |
Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 2118) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.
Informacje medyczne
Alprazolam (łac. alprazolamum) – organiczny związek chemiczny, triazolowa pochodna benzo-1,4-diazepiny. Stosowany jako lek anksjolityczny, w szczególności w leczeniu zespołu lęku napadowego i zespole lęku uogólnionego. Wykazuje szybkie i silne, lecz krótkotrwałe działanie przeciwlękowe, uspokajające, miorelaksacyjne, przeciwdrgawkowe oraz amnestyczne poprzez wpływ na receptor GABA. Praktycznie nie podlega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę (biodostępność przy podaniu doustnym osiąga ponad 90%). W Polsce stosowany głównie w celu przerywania lęku napadowego (postacie bez mechanizmu SR, o natychmiastowym uwalnianiu), ze względu na szybkość działania klinicznego (10-15 min) po podaniu doustnym.
| Dane farmakologiczne | Wartość |
|---|---|
| klasyfikacja ATC | N05BA12 - pochodne benzodiazepiny (leki przeciwlękowe) |
| grupa terapeutyczna | leki przeciwlękowe, modulatory receptora GABA, leki nasenne i uspokajające |
| okres półtrwania (T½) | 11,2 godz. |
Identyfikatory i zasoby zewnętrzne
| Baza danych | Identyfikator |
|---|---|
| Numer CAS | 28981-97-7 |
| PubChem CID | 2118 |
| ChemSpider | 2034 |
| CompTox (DTXSID) | DTXSID4022577 |
| ChEMBL | CHEMBL661 |
| ChEBI | 2611 |
| KEGG | C06817 |
| DrugBank | DB00404 |
| UNII (FDA) | YU55MQ3IZY |
| MeSH | D000525 |
| RxNorm | 596 |
| ECHA InfoCard | 100.044.849 |
| InChIKey | VREFGVBLTWBCJP-UHFFFAOYSA-N |
Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q319877.
Status prawny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| kategoria | substancja psychotropowa |
| grupa | IV-P |
| charakter grupy | grupa IV-P - leki dostępne na receptę, obrót reglamentowany |
| reżim | zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy |
| wersja wykazu | Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026 |
Podstawa prawna
| Akt | Zakres |
|---|---|
| Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 32 | podział substancji psychotropowych na grupy I-P do IV-P |
| Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) | wykaz z przypisaniem pozycji do grupy IV-P |
| Konwencje ONZ | Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz IV |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Postać spotykana - najczęściej tabletki, kapsułki, blistry, fiolki lub roztwory będące produktami leczniczymi albo ich imitacjami; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).
Wskaźniki - blistry bez dokumentacji nabycia, przepakowywanie tabletek, recepty lub opakowania należące do wielu osób i tabletki o niejednakowym wyglądzie.
Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczyć opakowanie i dokumentację recepty; nie oceniać legalności samego posiadania bez sprawdzenia, czy odbywa się ono wbrew ustawie.
Sygnały wytwarzania lub przetwarzania
Dla produktów leczniczych typowe są ślady fałszowania i przepakowywania: blistry i ulotki z różnych partii, tabletki o niejednakowym wyglądzie, puste opakowania, drukarki etykiet, zgrzewarki oraz obrót poza legalnym łańcuchem. Aparatura syntezy nie jest domyślnym wskaźnikiem dla tej klasy.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej | do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10 |
| art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy | do lat 3; znaczna ilość - od lat 3 |
| art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy | od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy | do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści | zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8 |
Przypisy
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa IV-P.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
- Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz IV; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
- Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 2118 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2118).
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Odczynnikowe testy barwne narkotyków — reakcja barwna może wstępnie wskazać klasę, ale nie przesądza tożsamości.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — szybkie porównanie widma materiału z biblioteką.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo drgań, szczególnie użyteczne dla składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — rozdzielenie mieszaniny i potwierdzenie widmem mas oraz retencją.
- Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — czuła analiza związków polarnych, termolabilnych i metabolitów.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.