Identyfikatory chemiczne
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | Glutetimid |
| inne nazwy | Glimid |
| oznaczenie chemiczne | 3-etylo-3-fenylo-2,6-dioksopiperydyna |
| nazwa systematyczna IUPAC (ang.) | 3-ethyl-3-phenylpiperidine-2,6-dione |
| synonimy / oznaczenia (ang.) | Doriden, Sarodormin, Elrodorm, Noxyron, Glutethimid |
| zapis SMILES | CCC1(CCC(=O)NC1=O)C2=CC=CC=C2 |
| numer CAS | 77-21-4 |
| grupa wykazu | III-P |
Czym jest
Pozycja wykazu zaliczona do grupy III-P. Jest to substancja psychotropowa objęta kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa III-P - stosowane w lecznictwie, obrót reglamentowany).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | C13H15NO2 |
| masa molowa | 217,26 g/mol |
| postać | ciało stałe |
| barwa / forma | biały, krystaliczny proszek |
| temperatura topnienia | 85-87 °C |
| rozpuszczalność | Freely soluble in acetone, ethyl acetate, and chloroform; soluble in ethanol and methanol |
| log P (lipofilność, XLogP) | 1,9 |
Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 3487) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.
Informacje medyczne
Glutetimid, glutetymid – organiczny związek chemiczny stosowany jako lek z grupy depresantów centralnego układu nerwowego. Jest objęty Konwencją o substancjach psychotropowych z 1971 roku (wykaz III). W Polsce jest w grupie III-P Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
| Dane farmakologiczne | Wartość |
|---|---|
| klasyfikacja ATC | N05CE01 - leki nasenne i uspokajające |
| grupa terapeutyczna | leki uspokajające niebarbiturowe |
| okres półtrwania (T½) | 10–12 godz. |
Identyfikatory i zasoby zewnętrzne
| Baza danych | Identyfikator |
|---|---|
| Numer CAS | 77-21-4 |
| PubChem CID | 3487 |
| ChemSpider | 3367 |
| CompTox (DTXSID) | DTXSID1023102 |
| ChEMBL | CHEMBL1102 |
| ChEBI | 5439 |
| KEGG | C07489 |
| DrugBank | DB01437 |
| UNII (FDA) | C8I4BVN78E |
| MeSH | D005984 |
| RxNorm | 4903 |
| ECHA InfoCard | 100.000.921 |
| InChIKey | JMBQKKAJIKAWKF-UHFFFAOYSA-N |
Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q414236.
Status prawny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| kategoria | substancja psychotropowa |
| grupa | III-P |
| charakter grupy | grupa III-P - stosowane w lecznictwie, obrót reglamentowany |
| reżim | zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy |
| wersja wykazu | Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026 |
Podstawa prawna
| Akt | Zakres |
|---|---|
| Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 32 | podział substancji psychotropowych na grupy I-P do IV-P |
| Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) | wykaz z przypisaniem pozycji do grupy III-P |
| Konwencje ONZ | Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz III |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Postać spotykana - proszek, kryształy, tabletki, kapsułki, roztwory albo preparaty; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).
Wskaźniki - porcjowanie i pakowanie handlowe, wagi lub zgrzewarki; współobecność innych pozycji wykazu i sprzedaż poza legalnym obrotem.
Zasady bezpieczeństwa - unikać kontaktu, wdychania i wzbijania pyłu; zabezpieczyć próbkę do badania instrumentalnego, bez traktowania testu polowego jako potwierdzenia.
Sygnały wytwarzania lub przetwarzania
Najbardziej swoiste są nazwane ogniwa zachowujące grupy fenylową i etylową glutetimidu:
- kwas 4-cyjano-4-fenyloheksanowy oraz kwas 4-karbamoilo-4-fenyloheksanowy;
- 4-cyjano-4-fenyloheksanian metylu;
- 2-fenylobutanonitryl wraz z dalszymi półproduktami C13/C14;
- alternatywnie kwas 2-etylo-2-fenylopentanodiowy i zgodne pochodne amidowe;
- odpady glutetimidowe, w których badanie potwierdza jednocześnie produkt i co najmniej jedno nazwane ogniwo.
Akrylan metylu, amoniak, kwas siarkowy, kwas octowy albo zasada mają liczne legalne zastosowania i bez swoistych półproduktów nie powinny być traktowane jako dowód wytwarzania glutetimidu. Odrębną hipotezą pozostaje fałszowanie lub przepakowywanie gotowego leku: blistry z różnych partii, tabletki o niejednakowym wyglądzie, puste opakowania, drukarki etykiet i zgrzewarki.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej | do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10 |
| art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy | do lat 3; znaczna ilość - od lat 3 |
| art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy | od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy | do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści | zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8 |
Przypisy
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa III-P.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
- Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz III; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
- Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 3487 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3487).
- Hoffmann K., Tagmann E., US2673205A — 3-disubstituted dioxopiperidines and the manufacture thereof, patent opisujący nazwane ogniwa 3-etylo-3-fenylo-2,6-dioksopiperydyny.
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Odczynnikowe testy barwne narkotyków — reakcja barwna może wstępnie wskazać klasę, ale nie przesądza tożsamości.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — szybkie porównanie widma materiału z biblioteką.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo drgań, szczególnie użyteczne dla składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — rozdzielenie mieszaniny i potwierdzenie widmem mas oraz retencją.
- Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — czuła analiza związków polarnych, termolabilnych i metabolitów.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.