Identyfikatory chemiczne
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | Kortyzon |
| angielski | Cortisone |
| nazwa systematyczna IUPAC (ang.) | (8S,9S,10R,13S,14S,17R)-17-hydroxy-17-(2-hydroxyacetyl)-10,13-dimethyl-1,2,6,7,8,9,12,14,15,16-decahydrocyclopenta[a]phenanthrene-3,11-dione |
| synonimy / oznaczenia (ang.) | Cortisona, Cortisonum, Kortison |
| zapis SMILES | CC12CCC(=O)C=C1CCC3C2C(=O)CC4(C3CCC4(C(=O)CO)O)C |
| klasa Listy zabronionej WADA | S9 |
Czym jest
Kortyzon – organiczny związek chemiczny zaliczany do steroidów, hormon kory nadnerczy. Wpływa na metabolizm węglowodanów i białek. Ma działanie przeciwzapalne. Jest uznawany przez DFB (komisję antydopingową) za zabroniony środek dopingujący. Stosuje się go również przy zatruciach cyjankiem potasu lub cyjanowodorem.
Pozycja „Kortyzon” jest zaliczona do klasy S9 Listy zabronionej.
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status substancji na Liście zabronionej oraz podstawę odpowiedzialności - nie stanowi porady medycznej ani instrukcji stosowania.
Profil działania i oczekiwany cel użycia
Mechanizm w organizmie. Kortyzon wiąże wewnątrzkomórkowy receptor glikokortykoidowy i zmienia transkrypcję setek genów. Hamuje mediatory zapalne i odporność, zwiększa dostępność glukozy i przy ekspozycji ogólnoustrojowej nasila rozpad białek.
Czego użytkownik mógł się spodziewać. Oczekiwano stłumienia bólu i zapalenia, poprawy drożności dróg oddechowych lub możliwości startu mimo urazu. Krótkie poczucie energii nie oznacza regeneracji uszkodzonej tkanki.
Ocena dowodów. Działanie przeciwzapalne jest dobrze potwierdzone. Ogólnoustrojowe glikokortykoidy mogą w pewnych warunkach zmienić odczuwanie wysiłku, ale przewlekle powodują osłabienie mięśni.
Działania niepożądane i szkody
Hiperglikemia, bezsenność, pobudzenie lub zaburzenia nastroju, nadciśnienie, zakażenia, wrzody, osteoporoza, martwica kości, miopatia i zahamowanie osi nadnerczowej; nagłe odstawienie po dłuższym użyciu może być niebezpieczne.
Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki
Dawka lecznicza zależy od drogi, wskazania i mocy produktu; kremu lub inhalatora nie wolno przeliczać jak tabletki czy iniekcji. Status WADA zależy od drogi i czasu; okres wypłukiwania nie jest gwarancją u każdego pacjenta.
Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.
Źródła profilu
- Lista zabroniona WADA 2026.
- WADA: glikokortykoidy, TUE i okresy wypłukiwania.
- Endocrine Society: następstwa zdrowotne środków poprawiających wynik.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | C21H28O5 |
| masa molowa | 360,4 g/mol |
| postać | ciało stałe |
| temperatura topnienia | 222 °C |
| rozpuszczalność | 0.28 mg/mL at 25 °C |
| log P (lipofilność, XLogP) | 1,5 |
Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 222786) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego preparatu; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.
Identyfikatory i zasoby zewnętrzne
| Baza danych | Identyfikator |
|---|---|
| Numer CAS | 53-06-5 |
| PubChem CID | 222786 |
| ChemSpider | 193441 |
| CompTox (DTXSID) | DTXSID5022857 |
| ChEMBL | CHEMBL1499 |
| ChEBI | 16962 |
| KEGG | D07749 |
| DrugBank | DB14681 |
| UNII (FDA) | V27W9254FZ |
| MeSH | D003348 |
| RxNorm | 2878 |
| ECHA InfoCard | 100.000.149 |
| InChIKey | MFYSYFVPBJMHGN-ZPOLXVRWSA-N |
Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q423185.
Status na Liście zabronionej
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| reżim | Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA |
| wersja wykazu | Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.) |
| klasa WADA | S9 |
| zakres zakazu | podczas zawodów (drogi iniekcyjna, doustna, doodbytnicza) |
| zakaz zależny od drogi podania | Zakaz podczas zawodów dotyczy podania iniekcyjnego, doustnego i doodbytniczego; inne drogi należy oceniać według aktualnej Listy WADA. |
Podstawa prawna
| Akt | Zakres |
|---|---|
| Lista zabroniona (Światowy Kodeks Antydopingowy WADA) | zaliczenie substancji do klasy S9 |
| Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie | zakaz stosowania, podawania i obrotu w celu użycia w sporcie; nadzór POLADA |
| Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne | dla substancji będących produktami leczniczymi - obrót wyłącznie w reglamentowanym łańcuchu |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Postać spotykana: tabletki, czopki, ampułki i preparaty do iniekcji; także kremy, aerozole i inhalatory.
Sygnały rozpoznawcze: dla statusu WADA kluczowa jest droga podania: zakaz podczas zawodów dotyczy drogi iniekcyjnej, doustnej i doodbytniczej.
Wskaźniki - droga i czas podania względem okresu zawodów, dokumentacja leczenia oraz zgodność preparatu z opakowaniem; sama obecność kremu, inhalatora lub recepty nie dowodzi naruszenia.
Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie preparatów, opakowań, sprzętu i dokumentacji; pobranie próbek do badania; ostrożność wobec nieoznaczonych roztworów i proszków.
Odpowiedzialność
| Podstawa | Czyn | Charakter |
|---|---|---|
| art. 48 ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie | podawanie małoletniemu lub zawodnikowi substancji zabronionej albo stosowanie wobec niego metody zabronionej | odpowiedzialność karna |
| art. 49 ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie | wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie substancją zabronioną w celu użycia w sporcie | odpowiedzialność karna |
| reguły antydopingowe (POLADA) | stosowanie lub posiadanie przez zawodnika | odpowiedzialność dyscyplinarna |
Najbardziej podobne substancje
Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.
- Hydrokortyzon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S9.
- Prednizon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S9.
- Prednizolon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S9.
- Metyloprednizolon — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S9.
- Androst-4-en-3,11,17-trion — bardzo zbliżona struktura chemiczna.
- Budezonid — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S9.
Przypisy
- Światowy Kodeks Antydopingowy, Lista zabroniona 2026 (WADA), klasa S9.
- Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, art. 48, art. 49.
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne.
- Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 222786 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/222786).
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Testy immunochromatograficzne — szybki test klasowy tylko dla analitów objętych zakresem zestawu.
Identyfikacja wstępna
- HPLC z detektorem matrycy diodowej (HPLC-DAD) — rozdzielenie i porównanie widma UV dla związków z chromoforem.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — selektywne potwierdzenie substancji i metabolitów.
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — potwierdzenie związków podatnych na analizę gazową lub po derywatyzacji.
- Wysokorozdzielcza spektrometria mas (HRMS) — dokładna masa i fragmentacja przy badaniu nowych lub nieoczekiwanych związków.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.