Identyfikatory chemiczne
pozycja zbiorcza — brak jednego kompletu identyfikatorów.
| Numer CAS | nie ustalono dla tej pozycji |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | nie ustalono dla tej pozycji |
| Masa molowa | nie ustalono dla tej pozycji |
| SMILES | nie ustalono dla tej pozycji |
| InChIKey | nie ustalono dla tej pozycji |
| PubChem CID | nie ustalono dla tej pozycji |
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | kwas azotowy dymiący czerwony (IRFNA) |
| angielski | inhibited red fuming nitric acid (IRFNA) |
| wzór / oznaczenie | HNO₃ + NO₂ (+ inhibitor HF) |
| numer UN | 2032 |
Czym jest
IRFNA (inhibitowany czerwony dymiący kwas azotowy) to magazynowalny ciekły utleniacz rakietowy - stężony kwas azotowy z rozpuszczonym dwutlenkiem azotu i inhibitorem (fluorowodór) ograniczającym korozję zbiorników.
Tworzy pary hipergoliczne z hydrazynami. Silnie żrący i toksyczny. Kontrolowany jako materiał napędowy (1C111, MTCR).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.
Charakterystyka fizykochemiczna
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| skład | stężony HNO₃ + rozpuszczony NO₂ + inhibitor (HF) |
| postać | czerwonobrunatna dymiąca ciecz |
| rola | magazynowalny utleniacz paliw ciekłych |
| cecha | hipergoliczny z hydrazynami; inhibitor ogranicza korozję |
| zagrożenie | silnie żrący i toksyczny; dymiące opary |
Zastosowania cywilne
Napędy rakietowe (starsze/taktyczne), synteza chemiczna - w reglamentowanym obiegu technicznym.
Miejsce w grupie i pozycje pokrewne
- Czterotlenek azotu (NTO) - pokrewny utleniacz
- Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH) - paliwo hipergoliczne
- Hydrazyna - paliwo hipergoliczne
- Monometylohydrazyna (MMH) - paliwo hipergoliczne
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C111 (utleniacz) | kontrola wywozu |
| Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR) | materiały i technologie napędowe | wykaz MTCR |
| Prawo polskie - materiały wybuchowe | ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego | zezwolenia, ewidencja, nadzór |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - proszki metali, sole utleniające, zbiorniki cieczy o oznaczeniach materiału niebezpiecznego (ADR); zbiorniki ciśnieniowe i kriogeniczne; dokumentacja odwołująca się do składu paliwa albo ciągu; powiązanie z konstrukcją silnika rakietowego.
Wskaźniki - materiały o parametrach właściwych dla napędu rakietowego (wielkość cząstek, czystość) poza obiegiem licencjonowanym; kompletowanie zestawu paliwo-utleniacz; powiązanie z pojazdem nośnym lub silnikiem.
Zasady bezpieczeństwa - zbiorniki - zakaz otwierania; substancje żrące/toksyczne i utleniające; ryzyko reakcji hipergolicznej (samozapłon paliwa z utleniaczem); ochrona dróg oddechowych i skóry; wezwanie zespołu CBRN/ratownictwa chemicznego.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - czerwonobrunatna ciecz z inhibitorem, w kompatybilnym zbiorniku. Materiał niepełnowartościowy - utrata inhibitora (nasilona korozja), rozcieńczenie; nieszczelny zbiornik z dymiącymi oparami to zagrożenie żrąco-toksyczne.
Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót materiałem napędowym objętym reżimem MTCR bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 165 § 1 pkt 2 k.k. | wyrabianie lub gromadzenie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 171 § 1 k.k. | gdy materiał tworzy mieszaninę wybuchową - wyrób/gromadzenie/obrót bez zezwolenia | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 163 § 1 pkt 3 k.k. | sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów albo zamiar nieziszczalny) | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Czterotlenek azotu (NTO) - pokrewny utleniacz
- Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH) - paliwo hipergoliczne
- Hydrazyna - paliwo hipergoliczne
- Monometylohydrazyna (MMH) - paliwo hipergoliczne
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C111 (utleniacz).
- Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR), wykaz sprzętu i technologii.
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171.
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Testy kolorymetryczne materiałów wybuchowych — wstępne wskazanie klasy jonów lub grup chemicznych.
- Spektrometria ruchliwości jonów (IMS) — czuły przesiew śladów z wymazu.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — widmo materiału tylko po ocenie pirotechnicznej.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia jonowa — oznaczenie anionów i kationów nieorganicznych.
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — identyfikacja rozdzielonych związków organicznych i pozostałości.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.