Identyfikatory chemiczne
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | Lorazepam |
| oznaczenie chemiczne | 7-chloro-5-(o-chlorofenylo)-1,3-dihydro-3-hydroksy-2H-1,4-benzodiazepin-2-on |
| nazwa systematyczna IUPAC (ang.) | 7-chloro-5-(2-chlorophenyl)-3-hydroxy-1,3-dihydro-1,4-benzodiazepin-2-one |
| synonimy / oznaczenia (ang.) | Ativan, Temesta, Loraz, Wypax, Almazine |
| zapis SMILES | C1=CC=C(C(=C1)C2=NC(C(=O)NC3=C2C=C(C=C3)Cl)O)Cl |
| numer CAS | 846-49-1 |
| grupa wykazu | IV-P |
Czym jest
pochodna benzodiazepiny o działaniu przeciwlękowym, uspokajającym, nasennym i przeciwdrgawkowym.
Pozycja wykazu zaliczona do grupy IV-P. Jest to substancja psychotropowa objęta kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa IV-P - leki dostępne na receptę, obrót reglamentowany).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.
Użycie represyjne
We współczesnych więzieniach i zamkniętych oddziałach lorazepam bywał podawany osadzonym i pacjentom jako lek doraźny podczas pobudzenia lub konfliktu. Od końca XX wieku jego interwencyjna wygoda pozwalała przekształcać uzasadnione leczenie ostrego kryzysu w rutynowe farmakologiczne uciszanie problemów oddziału. Celem nadużycia było szybkie podporządkowanie zachowania potrzebom personelu, a nie usunięcie przyczyny lęku; podanie przed rozmową lub postępowaniem dyscyplinarnym mogło również pogarszać pamięć i sprawność procesową Szerszy opis i źródła: psychiatria.co.pl.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | C15H10Cl2N2O2 |
| masa molowa | 321,2 g/mol |
| postać | ciało stałe |
| temperatura topnienia | 166 - 168 °C |
| rozpuszczalność | 1.76e-02 g/L |
| log P (lipofilność, XLogP) | 2,4 |
Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 3958) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.
Informacje medyczne
| Dane farmakologiczne | Wartość |
|---|---|
| klasyfikacja ATC | N05BA06 - pochodne benzodiazepiny (leki przeciwlękowe) |
| okres półtrwania (T½) | 14 godz. |
Identyfikatory i zasoby zewnętrzne
| Baza danych | Identyfikator |
|---|---|
| Numer CAS | 846-49-1 |
| PubChem CID | 3958 |
Status prawny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| kategoria | substancja psychotropowa |
| grupa | IV-P |
| charakter grupy | grupa IV-P - leki dostępne na receptę, obrót reglamentowany |
| reżim | zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy |
| wersja wykazu | Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026 |
Podstawa prawna
| Akt | Zakres |
|---|---|
| Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 32 | podział substancji psychotropowych na grupy I-P do IV-P |
| Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) | wykaz z przypisaniem pozycji do grupy IV-P |
| Konwencje ONZ | Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz IV |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Postać spotykana - najczęściej tabletki, kapsułki, blistry, fiolki lub roztwory będące produktami leczniczymi albo ich imitacjami; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).
Wskaźniki - blistry bez dokumentacji nabycia, przepakowywanie tabletek, recepty lub opakowania należące do wielu osób i tabletki o niejednakowym wyglądzie.
Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczyć opakowanie i dokumentację recepty; nie oceniać legalności samego posiadania bez sprawdzenia, czy odbywa się ono wbrew ustawie.
Sygnały wytwarzania lub przetwarzania
Dla produktów leczniczych typowe są ślady fałszowania i przepakowywania: blistry i ulotki z różnych partii, tabletki o niejednakowym wyglądzie, puste opakowania, drukarki etykiet, zgrzewarki oraz obrót poza legalnym łańcuchem. Aparatura syntezy nie jest domyślnym wskaźnikiem dla tej klasy.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej | do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10 |
| art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy | do lat 3; znaczna ilość - od lat 3 |
| art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy | od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy | do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12 |
| art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści | zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8 |
Przypisy
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa IV-P.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
- Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz IV; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
- Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 3958 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3958).
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Odczynnikowe testy barwne narkotyków — reakcja barwna może wstępnie wskazać klasę, ale nie przesądza tożsamości.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — szybkie porównanie widma materiału z biblioteką.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo drgań, szczególnie użyteczne dla składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — rozdzielenie mieszaniny i potwierdzenie widmem mas oraz retencją.
- Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — czuła analiza związków polarnych, termolabilnych i metabolitów.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.