Identyfikatory chemiczne
pozycja zbiorcza — brak jednego kompletu identyfikatorów.
| Numer CAS | nie ustalono dla tej pozycji |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | nie ustalono dla tej pozycji |
| Masa molowa | nie ustalono dla tej pozycji |
| SMILES | nie ustalono dla tej pozycji |
| InChIKey | nie ustalono dla tej pozycji |
| PubChem CID | nie ustalono dla tej pozycji |
Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | nitroceluloza (bawełna strzelnicza) |
| angielski | nitrocellulose |
| wzór / oznaczenie | [C₆H₇(NO₂)₃O₅]ₙ |
| numer CAS | 9004-70-0 |
| numer UN | 0340 / 0341 |
Czym jest
Nitroceluloza to azotan celulozy - materiał energetyczny będący podstawą prochów bezdymnych (jednobazowych i, z nitrogliceryną, dwubazowych). Właściwości zależą od stopnia znitrowania (zawartości azotu).
Nitroceluloza o wysokiej zawartości azotu (bawełna strzelnicza) jest materiałem miotającym i składnikiem paliw. Kontrolowana jako materiał energetyczny (ML8, MTCR dla zastosowań napędowych).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.
Charakterystyka fizykochemiczna
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| wzór | [C₆H₇(NO₂)₃O₅]ₙ (zmienny stopień znitrowania) |
| postać | włóknista, biała-kremowa; często zwilżona wodą/alkoholem dla bezpieczeństwa |
| zawartość azotu | kluczowa - >12,6% to bawełna strzelnicza (miotająca) |
| rola | proch bezdymny, składnik paliw, lakiery (kolodium) |
| wrażliwość | zależna od nawilżenia; sucha jest łatwopalna i wrażliwa |
Zastosowania cywilne
Prochy myśliwskie i sportowe, lakiery, farby, tworzywa (celuloid), pilny film - w reglamentowanym obiegu.
Miejsce w grupie i pozycje pokrewne
- Nitrogliceryna - składnik prochów dwubazowych
- Spoiwa polimerowe paliw stałych (HTPB) - spoiwo paliw
- Dodatki i modyfikatory szybkości spalania - modyfikacja spalania
- Proszek aluminiowy sferyczny - dodatek energetyczny
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C011 (materiał energetyczny) | kontrola wywozu |
| Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR) | materiały i technologie napędowe | wykaz MTCR |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML8 | materiał/urządzenie o znaczeniu wojskowym |
| Prawo polskie - materiały wybuchowe | ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego | zezwolenia, ewidencja, nadzór |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - proszki, granulaty, prasowane kształtki, elastyczne arkusze albo odlewy bez oznaczeń handlowych; opakowania z symbolami materiału wybuchowego (klasa 1 ADR); ślady produkcji (prasy, formy, mieszarki).
Wskaźniki - materiał wybuchowy poza legalnym obiegiem i ewidencją; ilości i czystość przekraczające zastosowania cywilne; powiązanie z detonatorami, spłonkami albo konstrukcją ładunku.
Zasady bezpieczeństwa - bezwzględny zakaz uderzeń, tarcia, ognia i manipulacji; zabezpieczenie i ewakuacja strefy; wezwanie patrolu rozminowania/pirotechników; ocena stanu materiału wyłącznie przez uprawniony zespół.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - włóknista masa o właściwym nawilżeniu i stabilizatorze. Materiał niepełnowartościowy - wyczerpanie stabilizatora (ryzyko samozapłonu przy przechowywaniu), wysuszenie zwiększające wrażliwość, kwaśny zapach tlenków azotu (rozkład).
Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 171 § 1 k.k. | wyrabianie, przetwarzanie, gromadzenie, posiadanie, obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 163 § 1 pkt 3 k.k. | sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach | od roku do lat 10 |
| art. 173 k.k. | sprowadzenie katastrofy w komunikacji (przy użyciu wobec transportu) | od roku do lat 10 |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia (wywóz, pośrednictwo, tranzyt) | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów) | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Nitrogliceryna - składnik prochów dwubazowych
- Spoiwa polimerowe paliw stałych (HTPB) - spoiwo paliw
- Dodatki i modyfikatory szybkości spalania - modyfikacja spalania
- Proszek aluminiowy sferyczny - dodatek energetyczny
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C011 (materiał energetyczny).
- Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR), wykaz sprzętu i technologii.
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171.
Wykrywanie i potwierdzanie
Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.
Badanie przesiewowe
- Testy kolorymetryczne materiałów wybuchowych — wstępne wskazanie klasy jonów lub grup chemicznych.
- Spektrometria ruchliwości jonów (IMS) — czuły przesiew śladów z wymazu.
Identyfikacja wstępna
- Przenośna spektroskopia Ramana — widmo materiału tylko po ocenie pirotechnicznej.
- Spektroskopia FTIR-ATR — ortogonalne widmo składnika głównego.
Potwierdzenie laboratoryjne
- Chromatografia jonowa — oznaczenie anionów i kationów nieorganicznych.
- Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — identyfikacja rozdzielonych związków organicznych i pozostałości.
Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.