Oksandrolon

Identyfikatory chemiczne

Numer CAS	53-39-4
Wzór sumaryczny	C19H30O3
Masa molowa	306.4
SMILES	CC12CCC3C(C1CCC2(C)O)CCC4C3(COC(=O)C4)C
InChIKey	QSLJIVKCVHQPLV-PEMPUTJUSA-N
PubChem CID	5878

Nazewnictwo

Język / system	Nazwa
polski	Oksandrolon
angielski	Oxandrolone
nazwa systematyczna IUPAC (ang.)	(1S,3aS,3bR,5aS,9aS,9bS,11aS)-1-hydroxy-1,9a,11a-trimethyl-2,3,3a,3b,4,5,5a,6,9,9b,10,11-dodecahydroindeno[4,5-h]isochromen-7-one
synonimy / oznaczenia (ang.)	Anavar, Lonavar, Vasorome, Oxandrin, Provitar
zapis SMILES	CC12CCC3C(C1CCC2(C)O)CCC4C3(COC(=O)C4)C
klasa Listy zabronionej WADA	S1.1

Czym jest

syntetyczny steroid anaboliczno-androgenny, pochodna dihydrotestosteronu (DHT).

Pozycja „Oksandrolon” jest zaliczona do klasy S1.1 Listy zabronionej.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status substancji na Liście zabronionej oraz podstawę odpowiedzialności - nie stanowi porady medycznej ani instrukcji stosowania.

Profil działania i oczekiwany cel użycia

Mechanizm w organizmie. Oksandrolon działa bezpośrednio albo po przemianie do aktywnego metabolitu przez receptor androgenowy. Kompleks receptor–ligand zmienia transkrypcję genów, nasila syntezę białek i retencję azotu oraz hamuje oś podwzgórze–przysadka–gonady przez ujemne sprzężenie zwrotne. Różnice między steroidami dotyczą siły, metabolizmu, aromatyzacji i aktywności po podaniu doustnym, nie zaś istnienia osobnego „bezandrogennego” mechanizmu.

Czego użytkownik mógł się spodziewać. Najbardziej prawdopodobnym celem było zwiększenie beztłuszczowej masy, siły i zdolności do tolerowania większej objętości treningu oraz przyspieszenie powrotu między treningami. Jeżeli środek używano podczas redukcji masy, oczekiwano ograniczenia utraty mięśni.

Ocena dowodów. Dla SAA jako klasy istnieją kontrolowane dane potwierdzające zależny od dawki wzrost masy i siły. Nie oznacza to, że każdy projektowany steroid — w tym Oksandrolon — został osobno przebadany u sportowców. Dla wielu pozycji dowód jest mechanistyczny, weterynaryjny lub historyczny, a deklarowany efekt konkretnego produktu może być dodatkowo zafałszowany składem.

Działania niepożądane i szkody

Najważniejsze ryzyka to zahamowanie własnej produkcji testosteronu i spermatogenezy, niepłodność, zanik jąder, wirylizacja u kobiet (częściowo nieodwracalna), trądzik i łysienie. Możliwe są nadciśnienie, niekorzystny profil lipidowy, nadkrwistość, zakrzepica, przerost i dysfunkcja serca, zawał lub udar oraz zaburzenia nastroju. Steroidy 17α-alkilowane szczególnie zwiększają ryzyko cholestazy i uszkodzenia wątroby; iniekcje dodają ryzyko zakażenia, ropnia i produktu o innym składzie niż deklarowany.

Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki

W obrocie spotykano przede wszystkim tabletki; modyfikacja 17α pozwala na aktywność po podaniu doustnym, ale jednocześnie zwiększa obciążenie wątroby. W zatwierdzonych zastosowaniach doustnych opisywano 2,5–20 mg na dobę w 2–4 dawkach przez 2–4 tygodnie. To zakres z etykiet leczniczych, a nie dowód bezpieczeństwa cyklu sportowego.

Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.

Źródła profilu

• Lista zabroniona WADA 2026.
• Bhasin i wsp., stanowisko ACSM o steroidach anaboliczno-androgennych.
• Nieschlag i Vorona, działania niepożądane dopingu SAA.

  Dane fizykochemiczne

Właściwość	Wartość
wzór sumaryczny	C19H30O3
masa molowa	306,4 g/mol
postać	ciało stałe
barwa / forma	kryształy
zapach	bezwonny
temperatura topnienia	235-238 °C
rozpuszczalność	PRACTICALLY INSOL IN WATER; SPARINGLY SOL IN ALC, ACETONE; FREELY SOL IN CHLOROFORM
log P (lipofilność, XLogP)	3,7

Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 5878) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego preparatu; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.

Identyfikatory i zasoby zewnętrzne

Baza danych	Identyfikator
Numer CAS	53-39-4
PubChem CID	5878
ChemSpider	5667
CompTox (DTXSID)	DTXSID8023399
ChEMBL	CHEMBL1200436
ChEBI	7820
KEGG	C07346
DrugBank	DB00621
UNII (FDA)	7H6TM3CT4L
MeSH	D010074
RxNorm	7779
ECHA InfoCard	100.000.158
InChIKey	QSLJIVKCVHQPLV-PEMPUTJUSA-N

Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q420859.

Status na Liście zabronionej

Cecha	Wartość
reżim	Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA
wersja wykazu	Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.)
klasa WADA	S1.1
zakres zakazu	w każdym czasie (podczas zawodów i poza zawodami)
podklasa strukturalna	steroid anaboliczno-androgenny (S1.1)

Podstawa prawna

Akt	Zakres
Lista zabroniona (Światowy Kodeks Antydopingowy WADA)	zaliczenie substancji do klasy S1.1
Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie	zakaz stosowania, podawania i obrotu w celu użycia w sporcie; nadzór POLADA
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne	dla substancji będących produktami leczniczymi - obrót wyłącznie w reglamentowanym łańcuchu

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Postać spotykana: tabletki, kapsułki, fiolki, ampułki i nieoznaczone roztwory olejowe.

Sygnały rozpoznawcze: zestawy wielu środków anabolicznych, zagraniczne etykiety, fałszywe hologramy i numery serii oraz dokumentacja tzw. cyklu.

Wskaźniki - zestawy wielu środków anabolicznych, dokumentacja cyklu, nieoznaczone fiolki i obrót powiązany ze wspomaganiem masy lub siły.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie preparatów, opakowań, sprzętu i dokumentacji; pobranie próbek do badania; ostrożność wobec nieoznaczonych roztworów i proszków.

Odpowiedzialność

Podstawa	Czyn	Charakter
art. 48 ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie	podawanie małoletniemu lub zawodnikowi substancji zabronionej albo stosowanie wobec niego metody zabronionej	odpowiedzialność karna
art. 49 ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie	wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie substancją zabronioną w celu użycia w sporcie	odpowiedzialność karna
reguły antydopingowe (POLADA)	stosowanie lub posiadanie przez zawodnika	odpowiedzialność dyscyplinarna

Najbardziej podobne substancje

Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.

• Mestanolon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.
• Metylo-1-testosteron — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.
• Oksymetolon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.
• Metasteron — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.
• Stanozolol — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.
• Metylotestosteron — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S1.1.

Przypisy

1. Światowy Kodeks Antydopingowy, Lista zabroniona 2026 (WADA), klasa S1.1.
2. Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, art. 48, art. 49.
3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne.
4. Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 5878 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5878).

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Badanie przesiewowe

• Testy immunochromatograficzne — szybki test klasowy tylko dla analitów objętych zakresem zestawu.

Identyfikacja wstępna

• HPLC z detektorem matrycy diodowej (HPLC-DAD) — rozdzielenie i porównanie widma UV dla związków z chromoforem.

Potwierdzenie laboratoryjne

• Chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) — selektywne potwierdzenie substancji i metabolitów.
• Chromatografia gazowa ze spektrometrią mas (GC-MS) — potwierdzenie związków podatnych na analizę gazową lub po derywatyzacji.
• Wysokorozdzielcza spektrometria mas (HRMS) — dokładna masa i fragmentacja przy badaniu nowych lub nieoczekiwanych związków.

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.