Identyfikatory chemiczne

pozycja zbiorcza — brak jednego kompletu identyfikatorów.

Numer CASnie ustalono dla tej pozycji
Wzór sumarycznynie ustalono dla tej pozycji
Masa molowanie ustalono dla tej pozycji
SMILESnie ustalono dla tej pozycji
InChIKeynie ustalono dla tej pozycji
PubChem CIDnie ustalono dla tej pozycji

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski toksyny botulinowe (jad kiełbasiany)
angielski Botulinum neurotoxins
pochodzenie / klasa neurotoksyny białkowe (typy A-G) wytwarzane przez Clostridium botulinum

Czym jest

Toksyny botulinowe to najsilniejsze znane trucizny - grupa neurotoksyn białkowych blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, co prowadzi do wiotkiego porażenia mięśni i śmierci przez porażenie oddechowe. Dawka śmiertelna liczona jest w nanogramach.

Wytwarza je laseczka jadu kiełbasianego. W medycynie stosuje się śladowe, oczyszczone dawki (preparaty lecznicze i kosmetyczne), lecz w postaci skoncentrowanej toksyna nie ma zastosowań cywilnych. Figuruje na liście Select Agents kategorii Tier 1.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera informacji o pozyskiwaniu, oczyszczaniu ani zwiększaniu toksyczności. Służy identyfikacji materiału i ustaleniu podstawy odpowiedzialności.

Charakterystyka

Cecha Wartość
typ toksyna białkowa (neurotoksyna)
mechanizm blokada uwalniania acetylocholiny w płytce nerwowo-mięśniowej
postać liofilizat lub roztwór
toksyczność skrajnie wysoka - dawka śmiertelna rzędu nanogramów/kg
droga narażenia pokarmowa, wziewna (aerozol), przez rany
trwałość wrażliwa na ogrzewanie (inaktywacja ok. 85 °C); trwała w chłodzie i postaci suchej

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C351 lit. d kontrola wywozu (toksyny)
Konwencja o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BWC, 1972) zakaz opracowywania, produkcji i gromadzenia toksyn reżim traktatowy
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) toksyny objęte również reżimem chemicznym podwójne objęcie
Grupa Australijska wykaz toksyn podwójnego zastosowania
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - toksyny bojowe
Lista Select Agents czynnik kategorii Tier 1 (HHS/CDC, USA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Prawo polskie - substancje niebezpieczne rozporządzenia REACH i CLP; przepisy o zapobieganiu zakażeniom i chorobom

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - fiolki, ampułki, liofilizaty, roztwory i proszki bez etykiet handlowych albo z oznaczeniami odczynników badawczych; dokumentacja odwołująca się do jednostek toksyczności; sprzęt do oczyszczania białek/związków przy braku profilu badawczego uzasadniającego posiadanie.

Wskaźniki - sama obecność oczyszczonej toksyny jest wskaźnikiem rozstrzygającym (brak zastosowań cywilnych w postaci skoncentrowanej); posiadanie poza laboratorium o właściwym reżimie; brak zezwoleń i dokumentacji obrotu.

Zasady bezpieczeństwa - zakaz otwierania pojemników i wytwarzania aerozolu; środki ochrony indywidualnej i dróg oddechowych; zabezpieczenie miejsca i wezwanie zespołu CBRN oraz służb sanitarnych; pobór próbek wyłącznie przez wyspecjalizowany zespół; traktowanie materiału jako silnie toksycznego.

Wykrywanie - immunoenzymatyczne (ELISA), spektrometria mas i testy biologiczne w laboratorium referencyjnym.

Ocena materiału: aktywny a nieaktywny

Materiał w pełni czynny - oczyszczona, natywna neurotoksyna zachowująca aktywność biologiczną. Materiał o obniżonej toksyczności - toksyna zdenaturowana (ogrzana, utleniona, zhydrolizowana), zanieczyszczona albo w stężeniu śladowym niezdolnym do wywołania zatrucia.

Znaczenie prawne. Posiadanie oczyszczonej toksyny objętej wykazem realizuje znamiona czynów przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu i - przy ustaleniu przeznaczenia - wytwarzania środka walki. Materiał zdenaturowany albo niezdolny do wywołania zatrucia objęty jest w odniesieniu do zamiaru użycia jako broni konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.; nie wyłącza to odpowiedzialności za nielegalny obrót substancją kontrolowaną.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 148 § 2 pkt 4 k.k. zabójstwo z użyciem środka trującego (przy zamachu na osobę) od 12 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 156 § 1 k.k. spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu od 3 do 20 lat
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał zdenaturowany jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C351 lit. d.
  2. Konwencja o zakazie broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej z 1972 r. (BWC).
  3. Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) - w zakresie toksyn.
  4. Australia Group, List of Biological Agents for Export Control (toksyny).
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 148, art. 156, art. 165.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Alarm i bezpieczeństwo

Badanie przesiewowe

Identyfikacja wstępna

Potwierdzenie laboratoryjne

Charakterystyka pogłębiona

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.