Pseudoefedryna

Identyfikatory chemiczne

Numer CAS90-82-4
Wzór sumarycznyC10H15NO
Masa molowa165.23
SMILESCC(C(C1=CC=CC=C1)O)NC
InChIKeyKWGRBVOPPLSCSI-WCBMZHEXSA-N
PubChem CID7028

Status na Liście zabronionej WADA

klasa WADAS6.B
próg / wartość decyzyjna150 µg/ml w moczu
treść przypisu WADAZabroniona, jeżeli stężenie pseudoefedryny w moczu przekracza 150 µg/ml.

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Pseudoefedryna
inne nazwy (+)-pseudoefedryna
oznaczenie chemiczne (1S,2S)-2-(metyloamino)-1-fenylopropan-1-ol
nazwa systematyczna IUPAC (ang.) (1S,2S)-2-(methylamino)-1-phenylpropan-1-ol
synonimy / oznaczenia (ang.) PSEUDOEPHEDRINE, Isoephedrine, Psi-ephedrin, Psi-ephedrine, Pseudoefedrina
zapis SMILES CC(C(C1=CC=CC=C1)O)NC
numer CAS 90-82-4
kod CN 2939 42 00
kategoria prekursora kategoria 1

Czym jest i do czego służy

Diastereoizomer efedryny; prekursor metamfetaminy; składnik leków na przeziębienie; także I-NPS.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny substancji, jej rolę w nielegalnej produkcji oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu procedur syntezy ani proporcji reagentów.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C10H15NO
masa molowa 165,23 g/mol
postać ciało stałe
barwa / forma Crystals from ether
temperatura topnienia 118-118,7 °C
rozpuszczalność Sparingly sol in water; freely sol in alc or ether
log P (lipofilność, XLogP) 0,9

Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 7028) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.

Identyfikatory i zasoby zewnętrzne

Baza danych Identyfikator
Numer CAS 90-82-4
PubChem CID 7028
InChIKey KWGRBVOPPLSCSI-WCBMZHEXSA-N

Miejsce w łańcuchu produkcji

Substancja należy do tej samej ścieżki co poniższe pozycje wykazu - powiązania wskazują kolejne ogniwa lub warianty prekursora:

Status kontrolny

Cecha Wartość
reżim kontrola obrotu prekursorami
wersja wykazu załącznik I rozporządzenia 273/2004 i załącznik rozporządzenia 111/2005, teksty skonsolidowane obowiązujące od 14.08.2025

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Zakres
Rozporządzenie (WE) nr 273/2004 obrót wewnątrzunijny prekursorami narkotyków - załącznik I, kategoria 1
Rozporządzenie (WE) nr 111/2005 handel prekursorami z państwami trzecimi - załącznik, kategoria 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii reglamentacja prekursorów i przepisy karne
Nowe substancje psychoaktywne grupa I-NPS - działalność wymaga zezwolenia Prezesa Biura ds. Substancji Chemicznych

Reglamentacja i obowiązki podmiotów

Kategoria 1 podlega najściślejszej reglamentacji. Wytwarzanie, przetwarzanie, przerób oraz wprowadzanie do obrotu wymaga zezwolenia (licencji) wydawanego przez Inspektora do spraw Substancji Chemicznych; obrót i użytkowanie są ewidencjonowane. Podmiot wyznacza osobę odpowiedzialną za obrót i dokumentuje transakcje.

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - substancja w opakowaniach odczynnikowych, przemysłowych lub bez etykiety; ilości albo miejsce przechowywania nieadekwatne do deklarowanej działalności; współobecność aparatury (szkło laboratoryjne i aparatura destylacyjna, reaktory i autoklawy) oraz innych prekursorów tej samej ścieżki.

Wskaźniki - brak rejestracji lub dokumentacji wymaganej dla tej kategorii prekursora; rozbieżność między deklarowanym a rzeczywistym przeznaczeniem; nabywanie rozproszone (rozbijanie zakupów).

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie substancji, opakowań i dokumentacji obrotu; pobranie próbki do badania (GC-MS/HPLC); ostrożność wobec substancji żrących, lotnych i utleniających.

Ocena: zastosowanie legalne a nielegalne

Większość prekursorów ma rzeczywiste zastosowania przemysłowe, laboratoryjne lub lecznicze - sama obecność substancji nie przesądza o przestępstwie. Rozstrzyga kontekst: powiązanie z innymi ogniwami ścieżki, brak wymaganej reglamentacji oraz ustalone przeznaczenie do niedozwolonej produkcji.

Znaczenie prawne. Materiał niespełniający specyfikacji (zdegradowany, silnie zanieczyszczony), nienadający się do dalszej reakcji, przy wykazanym zamiarze wytworzenia środka odurzającego podlega ocenie jako usiłowanie nieudolne (art. 13 § 2 k.k.).

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 61 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu lub posiadanie prekursora kategorii 1 wbrew przepisom rozporządzeń 273/2004 lub 111/2005 grzywna i pozbawienie wolności do lat 3
art. 40 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób prekursora kategorii 1 bez wymaganego zezwolenia sankcje ustawowe
art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii niedozwolone wytwarzanie środków odurzających lub substancji psychotropowych z użyciem prekursora do lat 3; przy znacznej ilości od lat 3
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (prekursor zdegradowany albo droga syntezy nieziszczalna) jak za usiłowanie

Aspekt antydopingowy (WADA)

Ta sama substancja jest ujęta na Liście zabronionej Światowego Kodeksu Antydopingowego jako stymulant (klasa S6.B) - zabroniona podczas zawodów. Niezależnie od kontroli prekursorowej podlega więc także reżimowi antydopingowemu; ta strona agreguje oba konteksty.

Akt Zakres
Lista zabroniona WADA klasa S6.B - stymulant zabroniony podczas zawodów
Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie zakaz stosowania, podawania i obrotu w celu użycia w sporcie; nadzór POLADA; odpowiedzialność karna (art. 48-49)

Hasła powiązane

Profil działania i oczekiwany cel użycia

Mechanizm w organizmie. Pseudoefedryna nasila przekaźnictwo współczulne lub pobudzające w ośrodkowym układzie nerwowym. Skutkiem jest większa czujność, mniejsze odczuwanie zmęczenia i bólu oraz pobudzenie układu krążenia; nie oznacza to usunięcia fizjologicznego zmęczenia.

Czego użytkownik mógł się spodziewać. Oczekiwano koncentracji, agresywności zadaniowej, krótszego czasu reakcji, tłumienia apetytu i możliwości kontynuowania wysiłku mimo zmęczenia.

Ocena dowodów. Dla leków stosowanych w ADHD lub narkolepsji potwierdzona jest poprawa czuwania i uwagi w chorobie. Dowody poprawy złożonego wyniku sportowego u zdrowych osób są nierówne; subiektywne poczucie mocy może przewyższać obiektywną korzyść.

Działania niepożądane i szkody

Tachykardia, nadciśnienie, arytmia, hipertermia, odwodnienie, bezsenność, lęk, pobudzenie lub psychoza; możliwe są drgawki, udar, zawał i uzależnienie. Środki serotoninergiczne mogą wywołać zespół serotoninowy.

Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki

W leczeniu niedrożności nosa spotyka się 60 mg co 4–6 godzin lub 120 mg w postaci przedłużonej co 12 godzin; próg WADA w moczu jest odrębną regułą analityczną. Tabletka, kapsułka, proszek lub aerozol muszą zostać zidentyfikowane laboratoryjnie.

Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.

Źródła profilu

Status w reżimie antydopingowym WADA

Cecha Wartość
reżim Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA
wersja wykazu Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.)
klasa WADA S6.B
zakres zakazu podczas zawodów
wyjątek dawkowy / próg 150 µg/ml w moczu

Postać spotykana: tabletki, kapsułki, proszek, kryształy i porcjowane saszetki.

Sygnały rozpoznawcze: opakowania bez składu, kontekst zawodów, nazwy stymulantów oraz równoległe objęcie wykazem środków psychotropowych.

Podstawą kwalifikacji antydopingowej jest aktualna Lista zabroniona WADA. W Polsce znaczenie mają także art. 48–49 ustawy z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie. Jeżeli substancja figuruje również w wykazach narkotykowych, ten drugi reżim ocenia się niezależnie.

Przypisy

  1. Rozporządzenie (WE) nr 273/2004, tekst skonsolidowany obowiązujący od 14 sierpnia 2025 r.
  2. Rozporządzenie (WE) nr 111/2005, tekst skonsolidowany obowiązujący od 14 sierpnia 2025 r.
  3. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 40, art. 53-56, art. 61.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2.
  5. Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 7028 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7028).

Najbardziej podobne substancje dopingujące

Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.

  • Efedryna — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S6.B.
  • Katyna — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S6.B.
  • fenylopropanolamina — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S6.B.
  • Oksylofryna — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S6.B.
  • Metyloefedryna — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S6.B.
  • Fenprometamina — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S6.B.

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Badanie przesiewowe

Identyfikacja wstępna

Potwierdzenie laboratoryjne

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.