Morfina

Identyfikatory chemiczne

Numer CAS57-27-2
Wzór sumarycznyC17H19NO3
Masa molowa285.34
SMILESCN1CCC23C4C1CC5=C2C(=C(C=C5)O)OC3C(C=C4)O
InChIKeyBQJCRHHNABKAKU-KBQPJGBKSA-N
PubChem CID5288826

Status na Liście zabronionej WADA

klasa WADAS7

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Morfina
oznaczenie chemiczne 7,8-didehydro-4,5α-epoksy-17-metylomorfinan-3,6α-diol
nazwa systematyczna IUPAC (ang.) (4R,4aR,7S,7aR,12bS)-3-methyl-2,4,4a,7,7a,13-hexahydro-1H-4,12-methanobenzofuro[3,2-e]isoquinoline-7,9-diol
synonimy / oznaczenia (ang.) Morphia, Morphium, Morphina, Morphinum, Ospalivina
zapis SMILES CN1CCC23C4C1CC5=C2C(=C(C=C5)O)OC3C(C=C4)O
numer CAS 57-27-2
grupa wykazu I-N

Czym jest

syntetyczny lub półsyntetyczny opioid o działaniu narkotycznym i wysokim potencjale uzależnienia.

Pozycja wykazu zaliczona do grupy I-N. Jest to środek odurzający objęty kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa I-N - najściślejsza kontrola).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.

Użycie represyjne

W latach 1939–1945 personel nazistowskich zakładów psychiatrycznych i ośrodków eutanazji używał morfiny, często łączonej ze skopolaminą, wobec dzieci i dorosłych uznanych za „niewartych życia”. Celem było ciche uśmiercenie przez głęboką sedację i depresję oddechową oraz ukrycie zabójstwa pod wyglądem spokojnego zgonu medycznego. Prawdziwy lek przeciwbólowy stał się w ten sposób narzędziem państwowej eliminacji, którego obecność w dokumentacji nie wyglądała jak egzekucja Szerszy opis i źródła: psychiatria.co.pl.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C17H19NO3
masa molowa 285,34 g/mol
postać ciało stałe
barwa / forma Prisms
zapach bezwonny
temperatura wrzenia 190 °C (sublimes)
temperatura topnienia 255 °C
gęstość 1,32 at 20 °C/4 °C
rozpuszczalność In water, 1.49X10+2 mg/L at 20 °C
log P (lipofilność, XLogP) 0,8

Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 5288826) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.

Informacje medyczne

Morfina (łac. Morphinum) – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów. Wchodzi w skład opium i jest jego najistotniejszym składnikiem psychoaktywnym. Została wyodrębniona w roku 1804 przez Friedricha Sertürnera. W stanie czystym jest białą substancją stałą, o gorzkim smaku, słabo rozpuszczalną w wodzie.

Dane farmakologiczne Wartość
klasyfikacja ATC N02AA01 - opioidy - naturalne alkaloidy opium
grupa terapeutyczna opioidowe leki przeciwbólowe, środki odurzające (narkotyczne)
okres półtrwania (T½) 2–3 godz.

Identyfikatory i zasoby zewnętrzne

Baza danych Identyfikator
Numer CAS 57-27-2
PubChem CID 5288826
ChemSpider 4450907
CompTox (DTXSID) DTXSID9023336
ChEMBL CHEMBL70
ChEBI 17303
KEGG D08233
DrugBank DB00295
UNII (FDA) 76I7G6D29C
MeSH D009020
RxNorm 7052
ECHA InfoCard 100.000.291
InChIKey BQJCRHHNABKAKU-KBQPJGBKSA-N

Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q81225.

Status prawny

Cecha Wartość
kategoria środek odurzający
grupa I-N
charakter grupy grupa I-N - najściślejsza kontrola
reżim zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy
wersja wykazu Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026

Podstawa prawna

Akt Zakres
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31 podział środków odurzających na grupy I-N do IV-N
Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) wykaz z przypisaniem pozycji do grupy I-N
Konwencje ONZ Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 r. — wykaz I

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Postać spotykana - proszek, roztwór, plaster, tabletka albo preparat opioidowy; postać farmaceutyczna nie przesądza o legalności; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).

Wskaźniki - mikroilości proszku, rozcieńczanie, nietypowe plastry lub ampułki, nalokson i wyposażenie do porcjowania.

Zasady bezpieczeństwa - nie otwierać i nie przesypywać materiału; ograniczyć pylenie, użyć ochrony dróg oddechowych i rękawic oraz stosować procedurę dla silnych opioidów.

Sygnały wytwarzania lub przetwarzania

Najczęstsze są ślady przetwarzania i porcjowania gotowego materiału: wagi, mieszalniki, rozcieńczalniki, zgrzewarki, kapsułkarki, liczne opakowania jednostkowe i osad na powierzchniach. Aparatura chemiczna ma znaczenie dopiero w układzie z odczynnikami, odpadami procesu i dokumentacją wskazującą na wytwarzanie.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10
art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy do lat 3; znaczna ilość - od lat 3
art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8

Profil działania i oczekiwany cel użycia

Mechanizm w organizmie. Morfina aktywuje receptory opioidowe i hamuje przewodzenie bólu oraz ośrodki pobudzenia; część związków ma dodatkowe działanie monoaminowe.

Czego użytkownik mógł się spodziewać. Oczekiwano stłumienia bólu i możliwości startu mimo urazu lub zmęczenia. Nie oznacza to wyleczenia przyczyny bólu.

Ocena dowodów. Działanie przeciwbólowe jest potwierdzone leczniczo; korzyść sportowa jest niepewna i może zostać zniwelowana sedacją oraz zaburzeniem koordynacji.

Działania niepożądane i szkody

Depresja oddechowa, senność, nudności, zaparcia, splątanie, upadek, tolerancja, zależność i śmiertelne przedawkowanie, szczególnie z alkoholem lub benzodiazepinami.

Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki

Postać i dawka lecznicza zależą od opioidu oraz tolerancji pacjenta; nie wolno przeliczać miligramów pomiędzy opioidami bez specjalistycznej oceny. Nie ma zatwierdzonej dawki „do startu”.

Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.

Źródła profilu

Status w reżimie antydopingowym WADA

Cecha Wartość
reżim Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA
wersja wykazu Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.)
klasa WADA S7
zakres zakazu podczas zawodów

Postać spotykana: tabletki, kapsułki, ampułki, plastry lub nieoznaczony proszek.

Sygnały rozpoznawcze: cechy preparatu opioidowego, zabezpieczenia apteczne i ryzyko ostrego zatrucia; potrzebna jest weryfikacja także według ustawy narkotykowej.

Podstawą kwalifikacji antydopingowej jest aktualna Lista zabroniona WADA. W Polsce znaczenie mają także art. 48–49 ustawy z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie. Jeżeli substancja figuruje również w wykazach narkotykowych, ten drugi reżim ocenia się niezależnie.

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa I-N.
  2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
  3. Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 r. — wykaz I; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
  4. Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 5288826 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5288826).

Najbardziej podobne substancje dopingujące

Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.

  • Hydromorfon — bardzo zbliżona struktura chemiczna; ta sama klasa WADA S7.
  • Diamorfina — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S7.
  • Oksymorfon — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S7.
  • Nikomorfina — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S7.
  • Buprenorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Oksykodon — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Badanie przesiewowe

Identyfikacja wstępna

Potwierdzenie laboratoryjne

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.