Oksykodon

Identyfikatory chemiczne

Numer CAS57664-96-7
Wzór sumarycznyC17H19NO4
Masa molowa301.34
SMILESCOC1=C2C3=C(CC4C5(C3(CCN4)C(O2)C(=O)CC5)O)C=C1
InChIKeyRIKMCJUNPCRFMW-ISWURRPUSA-N
PubChem CID5489120

Status na Liście zabronionej WADA

klasa WADAS7

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Oksykodon
inne nazwy Eukodal
oznaczenie chemiczne 14-hydroksydihydrokodeinon, czyli 4,5α-epoksy-14-hydroksy-3-metoksy-17-metylomorfinan-6-on
nazwa systematyczna IUPAC (ang.) (4R,4aS,7aR,12bS)-4a-hydroxy-9-methoxy-1,2,3,4,5,6,7a,13-octahydro-4,12-methanobenzofuro[3,2-e]isoquinolin-7-one
synonimy / oznaczenia (ang.) Noroxycodone, Oxykodon
zapis SMILES COC1=C2C3=C(CC4C5(C3(CCN4)C(O2)C(=O)CC5)O)C=C1
numer CAS 57664-96-7
grupa wykazu I-N

Czym jest

syntetyczny lub półsyntetyczny opioid o działaniu narkotycznym i wysokim potencjale uzależnienia.

Pozycja wykazu zaliczona do grupy I-N. Jest to środek odurzający objęty kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa I-N - najściślejsza kontrola).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.

Użycie represyjne

We współczesnych systemach penitencjarnych oksykodon bywał elementem kontroli osadzonych przez dostęp do leczenia bólu. Administracja i personel medyczny mogły od końca XX wieku ograniczać, opóźniać albo uzależniać dawkę od „współpracy”, traktując prośbę o analgezję jako manipulację; równocześnie lek krążył jako towar podlegający wymuszeniom. Represyjny cel nie polegał więc wyłącznie na podaniu opioidu, lecz także na wykorzystaniu bólu, odstawienia i zależności jako nagrody, kary lub środka podporządkowania Szerszy opis i źródła: psychiatria.co.pl.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C17H19NO4
masa molowa 301,34 g/mol
log P (lipofilność, XLogP) 0,7

Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 5489120) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.

Identyfikatory i zasoby zewnętrzne

Baza danych Identyfikator
Numer CAS 57664-96-7
PubChem CID 5489120

Status prawny

Cecha Wartość
kategoria środek odurzający
grupa I-N
charakter grupy grupa I-N - najściślejsza kontrola
reżim zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy
wersja wykazu Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026

Podstawa prawna

Akt Zakres
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31 podział środków odurzających na grupy I-N do IV-N
Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) wykaz z przypisaniem pozycji do grupy I-N
Konwencje ONZ Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 r. — wykaz I

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Postać spotykana - proszek, roztwór, plaster, tabletka albo preparat opioidowy; postać farmaceutyczna nie przesądza o legalności; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).

Wskaźniki - mikroilości proszku, rozcieńczanie, nietypowe plastry lub ampułki, nalokson i wyposażenie do porcjowania.

Zasady bezpieczeństwa - nie otwierać i nie przesypywać materiału; ograniczyć pylenie, użyć ochrony dróg oddechowych i rękawic oraz stosować procedurę dla silnych opioidów.

Sygnały wytwarzania lub przetwarzania

Najczęstsze są ślady przetwarzania i porcjowania gotowego materiału: wagi, mieszalniki, rozcieńczalniki, zgrzewarki, kapsułkarki, liczne opakowania jednostkowe i osad na powierzchniach. Aparatura chemiczna ma znaczenie dopiero w układzie z odczynnikami, odpadami procesu i dokumentacją wskazującą na wytwarzanie.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10
art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy do lat 3; znaczna ilość - od lat 3
art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8

Profil działania i oczekiwany cel użycia

Mechanizm w organizmie. Oksykodon aktywuje receptory opioidowe i hamuje przewodzenie bólu oraz ośrodki pobudzenia; część związków ma dodatkowe działanie monoaminowe.

Czego użytkownik mógł się spodziewać. Oczekiwano stłumienia bólu i możliwości startu mimo urazu lub zmęczenia. Nie oznacza to wyleczenia przyczyny bólu.

Ocena dowodów. Działanie przeciwbólowe jest potwierdzone leczniczo; korzyść sportowa jest niepewna i może zostać zniwelowana sedacją oraz zaburzeniem koordynacji.

Działania niepożądane i szkody

Depresja oddechowa, senność, nudności, zaparcia, splątanie, upadek, tolerancja, zależność i śmiertelne przedawkowanie, szczególnie z alkoholem lub benzodiazepinami.

Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki

Postać i dawka lecznicza zależą od opioidu oraz tolerancji pacjenta; nie wolno przeliczać miligramów pomiędzy opioidami bez specjalistycznej oceny. Nie ma zatwierdzonej dawki „do startu”.

Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.

Źródła profilu

Status w reżimie antydopingowym WADA

Cecha Wartość
reżim Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA
wersja wykazu Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.)
klasa WADA S7
zakres zakazu podczas zawodów

Postać spotykana: tabletki, kapsułki, ampułki, plastry lub nieoznaczony proszek.

Sygnały rozpoznawcze: cechy preparatu opioidowego, zabezpieczenia apteczne i ryzyko ostrego zatrucia; potrzebna jest weryfikacja także według ustawy narkotykowej.

Podstawą kwalifikacji antydopingowej jest aktualna Lista zabroniona WADA. W Polsce znaczenie mają także art. 48–49 ustawy z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie. Jeżeli substancja figuruje również w wykazach narkotykowych, ten drugi reżim ocenia się niezależnie.

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa I-N.
  2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
  3. Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 r. — wykaz I; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
  4. Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 5489120 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5489120).

Najbardziej podobne substancje dopingujące

Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.

  • Oksymorfon — zbliżony szkielet i układ grup funkcyjnych; ta sama klasa WADA S7.
  • Hydromorfon — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Diamorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Morfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Buprenorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Nikomorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Badanie przesiewowe

Identyfikacja wstępna

Potwierdzenie laboratoryjne

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.