Pentazocyna

Identyfikatory chemiczne

Numer CAS359-83-1
Wzór sumarycznyC19H27NO
Masa molowa285.4
SMILESCC1C2CC3=C(C1(CCN2CC=C(C)C)C)C=C(C=C3)O
InChIKeyVOKSWYLNZZRQPF-GDIGMMSISA-N
PubChem CID441278

Status na Liście zabronionej WADA

klasa WADAS7

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Pentazocyna
inne nazwy Fortral
oznaczenie chemiczne (2R,6R,11R*)-1,2,3,4,5,6-heksahydro-8-hydroksy-6,11-dimetylo-3-(3-metylo-2-butenylo)-2,6-metano-3-benzazocyna
nazwa systematyczna IUPAC (ang.) (1R,9R,13R)-1,13-dimethyl-10-(3-methylbut-2-enyl)-10-azatricyclo[7.3.1.02,7]trideca-2(7),3,5-trien-4-ol
synonimy / oznaczenia (ang.) Pentazocin, Fortalgesic, Fortalin, Pentazocinum, Pentagin
zapis SMILES CC1C2CC3=C(C1(CCN2CC=C(C)C)C)C=C(C=C3)O
numer CAS 359-83-1
grupa wykazu II-P

Czym jest

Pozycja wykazu zaliczona do grupy II-P. Jest to substancja psychotropowa objęta kontrolą na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (grupa II-P - dopuszczone wyłącznie do ograniczonego stosowania).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Wskazuje status kontrolny i podstawę odpowiedzialności - nie zawiera opisu wytwarzania ani dawkowania.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C19H27NO
masa molowa 285,4 g/mol
postać ciało stałe
barwa / forma Crystals from methanol and water
zapach ODORLESS OR ALMOST ODORLESS
temperatura topnienia 145,4-147,2 °C
rozpuszczalność 1 G IN GREATER THAN 1000 ML WATER, 11 ML ALCOHOL, 2 ML CHLOROFORM, 42 ML ETHER
log P (lipofilność, XLogP) 3,3

Dane fizykochemiczne pochodzą z bazy PubChem (rekord CID 441278) i służą do wstępnej identyfikacji zabezpieczonego materiału; rozstrzygające pozostaje badanie laboratoryjne.

Informacje medyczne

Pentazocyna – organiczny związek chemiczny, opioidowy lek przeciwbólowy, pochodna benzomorfanu, stosowana w bólach o słabym i umiarkowanym nasileniu. Wykazuje działanie słabsze i krótsze od morfiny. W Polsce zarejestrowana i dostępna (2019) pod nazwą handlową Pentazocinum WZF 30 mg (roztwór do wstrzykiwań dożylnych, domięśniowych i podskórnych). Dawniej także był dostępny doustny preparat słoweńskiego producenta Fortral 50 mg (tabletki), który jest obecnie wyrejestrowany i niedostępny.

Dane farmakologiczne Wartość
klasyfikacja ATC N02AD01 - opioidowe leki przeciwbólowe
grupa terapeutyczna leki wspomagające znieczulenie, opioidowe leki przeciwbólowe, środki odurzające (narkotyczne)
okres półtrwania (T½) 2–3 godz.

Identyfikatory i zasoby zewnętrzne

Baza danych Identyfikator
Numer CAS 359-83-1
PubChem CID 441278
ChemSpider 390041
CompTox (DTXSID) DTXSID7023433
ChEMBL CHEMBL560
ChEBI 7982
KEGG C07421
DrugBank DB00652
UNII (FDA) 768DQ5A5AI
MeSH D010423
RxNorm 8001
ECHA InfoCard 100.006.032
InChIKey VOKSWYLNZZRQPF-GDIGMMSISA-N

Pełny zestaw powiązań i identyfikatorów: Wikidata Q415793.

Status prawny

Cecha Wartość
kategoria substancja psychotropowa
grupa II-P
charakter grupy grupa II-P - dopuszczone wyłącznie do ograniczonego stosowania
reżim zakaz posiadania i obrotu wbrew przepisom ustawy
wersja wykazu Dz.U. 2024 poz. 1139, stan zweryfikowany 27.07.2026

Podstawa prawna

Akt Zakres
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 32 podział substancji psychotropowych na grupy I-P do IV-P
Rozporządzenie Ministra Zdrowia (Dz.U. 2024 poz. 1139) wykaz z przypisaniem pozycji do grupy II-P
Konwencje ONZ Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz III

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Postać spotykana - proszek, kryształy, tabletki, kapsułki, roztwory albo preparaty; opakowanie może być nieoznaczone albo opatrzone fałszywym opisem („nie do spożycia”, „badawcze”, „kolekcjonerskie”).

Wskaźniki - porcjowanie i pakowanie handlowe, wagi lub zgrzewarki; współobecność innych pozycji wykazu i sprzedaż poza legalnym obrotem.

Zasady bezpieczeństwa - unikać kontaktu, wdychania i wzbijania pyłu; zabezpieczyć próbkę do badania instrumentalnego, bez traktowania testu polowego jako potwierdzenia.

Sygnały wytwarzania lub przetwarzania

Najczęstsze są ślady przetwarzania i porcjowania gotowego materiału: wagi, mieszalniki, rozcieńczalniki, zgrzewarki, kapsułkarki, liczne opakowania jednostkowe i osad na powierzchniach. Aparatura chemiczna ma znaczenie dopiero w układzie z odczynnikami, odpadami procesu i dokumentacją wskazującą na wytwarzanie.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie wbrew przepisom ustawy środka odurzającego lub substancji psychotropowej do lat 3; znaczna ilość - od roku do lat 10
art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wytwarzanie, przetwarzanie lub przerób wbrew przepisom ustawy do lat 3; znaczna ilość - od lat 3
art. 56 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie wbrew przepisom ustawy od 6 miesięcy do lat 8; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przywóz, wywóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub dostawa albo tranzyt wbrew przepisom ustawy do lat 5; znaczna ilość - od lat 2 do 12
art. 58-59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii udzielanie lub nakłanianie wbrew przepisom ustawy, w tym w celu osiągnięcia korzyści zależnie od czynu, w tym od 6 miesięcy do lat 8

Profil działania i oczekiwany cel użycia

Mechanizm w organizmie. Pentazocyna aktywuje receptory opioidowe i hamuje przewodzenie bólu oraz ośrodki pobudzenia; część związków ma dodatkowe działanie monoaminowe.

Czego użytkownik mógł się spodziewać. Oczekiwano stłumienia bólu i możliwości startu mimo urazu lub zmęczenia. Nie oznacza to wyleczenia przyczyny bólu.

Ocena dowodów. Działanie przeciwbólowe jest potwierdzone leczniczo; korzyść sportowa jest niepewna i może zostać zniwelowana sedacją oraz zaburzeniem koordynacji.

Działania niepożądane i szkody

Depresja oddechowa, senność, nudności, zaparcia, splątanie, upadek, tolerancja, zależność i śmiertelne przedawkowanie, szczególnie z alkoholem lub benzodiazepinami.

Udokumentowane postacie, stosowanie i dawki

Postać i dawka lecznicza zależą od opioidu oraz tolerancji pacjenta; nie wolno przeliczać miligramów pomiędzy opioidami bez specjalistycznej oceny. Nie ma zatwierdzonej dawki „do startu”.

Podane liczby opisują zatwierdzone leczenie albo warunki badania. Nie stanowią zalecenia stosowania w sporcie. Niezweryfikowany „cykl” może być dowodem zamiaru, lecz nie jest wiarygodnym źródłem medycznym.

Źródła profilu

Status w reżimie antydopingowym WADA

Cecha Wartość
reżim Światowy Kodeks Antydopingowy / Lista zabroniona WADA
wersja wykazu Lista zabroniona WADA 2026 (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.)
klasa WADA S7
zakres zakazu podczas zawodów

Postać spotykana: tabletki, kapsułki, ampułki, plastry lub nieoznaczony proszek.

Sygnały rozpoznawcze: cechy preparatu opioidowego, zabezpieczenia apteczne i ryzyko ostrego zatrucia; potrzebna jest weryfikacja także według ustawy narkotykowej.

Podstawą kwalifikacji antydopingowej jest aktualna Lista zabroniona WADA. W Polsce znaczenie mają także art. 48–49 ustawy z 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie. Jeżeli substancja figuruje również w wykazach narkotykowych, ten drugi reżim ocenia się niezależnie.

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139), grupa II-P.
  2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 31, 32, 53, 55, 56, 58, 59, 62, 62b.
  3. Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r. — wykaz III; ustalono według INCB Yellow List (64. edycja, 2025) i Green List (36. edycja, 2025).
  4. Dane fizykochemiczne i nazewnictwo: baza PubChem, rekord CID 441278 (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/441278).

Najbardziej podobne substancje dopingujące

Dobór uwzględnia przede wszystkim podobieństwo struktury chemicznej, a pomocniczo wspólny mechanizm lub podklasę WADA. Nie jest to lista sąsiadów alfabetycznych.

  • Hydromorfon — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Morfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Diamorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Buprenorfina — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Oksymorfon — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.
  • Tramadol — ta sama podgrupa funkcjonalna WADA S7.

Wykrywanie i potwierdzanie

Metody mają różną moc wnioskowania. Alarm lub wynik przesiewowy służy do ochrony i wyboru dalszego badania; nie zastępuje identyfikacji potwierdzającej wykonanej w granicach zwalidowanej metody.

Badanie przesiewowe

Identyfikacja wstępna

Potwierdzenie laboratoryjne

Dobór zależy od postaci materiału, matrycy, stężenia, dostępnej aparatury i procedury właściwej jednostki.